Tarihten: Galata Köprüsü'nü Satan Adam — Sülün Osman (1950'ler)

Olay

1950'lerin İstanbul'unda, Sirkeci Garı'ndan şehre adım atan Anadolulu bir tüccarın karşısına şık giyimli, tatlı dilli bir adam çıkardı. Gerçek adı Osman Ziya Sülün olan bu adam, 1923'te İstanbul'da doğmuştu; ama Türkiye onu lakabıyla tanıyacaktı: Sülün Osman. Karşısındakini birkaç dakikada tartar, şehri tanımayan ve gözü parlak bir "fırsat" arayan birini bulduğunda oyunu başlatırdı.

Repertuvarı bugün bile inanılması güç bir listedir: Galata Köprüsü'nü "gişe geliri sizin olacak" diyerek defalarca sattı ya da kiraya verdi; tramvayı, saat kulelerini, meydanlardaki heykelleri, hatta vapurları bile alıcı bulup "devretti". Oyunun dekoru kusursuzdu: köprünün başında gerçekten para toplayan görevliler, işleyen tramvay, ortada somut ve devasa bir "mal" vardı. Sülün Osman satmıyordu aslında; kurbanın gözünün önündeki gerçek bir geliri sahiplenme hayalini satıyordu. Pazarlık biter bitmez "tapu işlemleri" öncesi bir kapora alınır ve satıcı kalabalığa karışırdı.

Defalarca yakalandı, hapis yattı, çıktı ve aynı oyunu sürdürdü. Mahkemedeki savunması Türk şehir folkloruna geçti: memlekette Galata Köprüsü'nü satın alacak kadar açgözlü insanlar olduğu sürece bu köprüyü satmaya devam edeceğini söylüyordu. Aziz Nesin öykülerine ve Yeşilçam filmlerine ilham veren Sülün Osman, 10 Ocak 1984'te Beyoğlu'nda geçirdiği kalp krizi sonucu öldü; üzerinde kimlik olmadığı için kimsesizler mezarlığına defnedildi.

Yöntem Nasıl İşliyor?

1. Kurban özenle seçilir: şehri ve işleyişi tanımayan, elinde nakit olan ve "kelepir fırsat" arayan biri.
2. Satılan şey gerçektir ve göz önündedir — köprüden geçen kalabalık, işleyen gişe. Kurban geliri kendi gözüyle "doğrular"; oysa doğruladığı tek şey, malın var olduğudur, satıcıya ait olduğu değil.
3. Sahte bir aidiyet ve yetki havası kurulur: resmî görünen evrak, ağırbaşlı bir dil, bazen oyuna dâhil "çalışanlar".
4. Asıl hedef satış bedeli değil, kaporadır. Küçük tutar hem kurbanın şüphesini azaltır hem de şikâyet etme isteğini kırar.
5. "Bu fiyata başka alıcı da var" baskısıyla düşünme ve danışma süresi yok edilir.

Psikolojik kancalar zamansızdır: açgözlülük (emeksiz gelir hayali), aciliyet ve kurbanın "ben kandırılmam" özgüveni.

Günümüze Yansıması

Sülün Osman'ın oyunu bugün gazete üçüncü sayfalarında başka kılıklarla yaşıyor. Kütahya'da sahiplerinin haberi olmadan evleri satılık gösterip kapora toplayan çete, köprü yerine ev satan birer Sülün Osman'dır. Bitlis'te noter kapısında araya girip araç satışına ortak olan dolandırıcı da aynı sahneyi kurar: gerçek bir mal, resmî bir dekor ve sahibi olmayan bir satıcı. İnternet ilan siteleri bu oyunun menzilini genişletti; artık Sirkeci Garı'nda beklemeye gerek yok, kurban ilana kendisi geliyor.

Uyarı Sinyalleri

• Piyasa değerinin belirgin biçimde altında, "acil satılık" bir mal ve aceleci bir satıcı.
• Mülkiyetin yalnızca satıcının anlattıklarıyla ya da gösterdiği kâğıtlarla "kanıtlanması"; resmî kayıt sorgusuna yanaşılmaması.
• Asıl işlemden önce ısrarla istenen kapora, "bağlama parası" ya da "dosya masrafı".
• "Başka alıcı var, bugün karar verin" baskısı.
• Satıcının sizi tapu, noter gibi resmî kurumlardan uzak tutmaya çalışması ya da işlemi kurum kapısında ama kurum dışında bitirmek istemesi.

Nasıl Korunursunuz?

• Mülkiyeti her zaman resmî kaynaktan doğrulayın: ev ve arsa tapudan, araç ruhsat ve noter sorgusundan. Satıcının evrakı kanıt değildir.
• Tapu ya da noter işlemi tamamlanmadan kapora dahil hiçbir ödeme yapmayın; yapacaksanız yazılı sözleşmeyle ve kimliği doğrulanmış tarafla yapın.
• Karşınızdaki kişinin kimliğini görün ve işlemdeki adıyla eşleştiğini kontrol edin; araya giren "yardımcı" ve "aracılara" ödeme yapmayın.
• Acele ettirilen her alışverişte durup bir gün bekleyin ve mutlaka birine danışın; gerçek fırsat bir günde buharlaşmaz, tuzak buharlaşır.

Kaynaklar

• GZT — İstanbul'un efsane dolandırıcısı Sülün Osman'ın hikâyesi
• Haberler.com — Sülün Osman kimdir?
• Webtekno — Saat kulesi, hatta köprü bile 'satan' Sülün Osman