İçeriğe atla
HileHurda

ABD'de 'Kira Getirili Emlak Senedi' Diye Satılıp 900 Kişiyi Dolandıran Şirket

Emlak ve KiraABD4 dk okuma

Bildirilen zarar: yaklaşık 135 milyon dolar (900'den fazla yatırımcıdan toplanan tutar)

ABD'li EquityBuild, kiralık apartmanlardan pay vaadiyle 900'den fazla yatırımcıdan 135 milyon dolar topladı; eski yatırımcılar yenilerin parasıyla ödeniyordu.

Olay

2010-2018 arasında Chicago merkezli EquityBuild Inc. ve EquityBuild Finance LLC şirketleri, "kiraya hazır" apartman dairelerine yatırım yapma fırsatı sunuyordu. Baba-oğul Jerome Cohen ve Shaun Cohen'in yönettiği şirketler, yatırımcılara Chicago'nun güney kesimindeki eski apartman binalarını satın alıp tadilat yaptıklarını, kira gelirinin de yatırımcılara yıllık yüzde 12-20 arasında sabit bir getiri olarak dağıtılacağını anlatıyordu. Her yatırımcı, belirli bir binaya bağlı bir "senet" (promissory note — belirli bir borcu geri ödeme taahhüdü içeren yazılı belge) satın alıyor, karşılığında o binanın kirasından pay alacağına inanıyordu.

ABD Sermaye Piyasası Kurulu (SEC) 2018'de açtığı davada, işin gerçekte böyle işlemediğini ortaya koydu. Binaların kira geliri ve yönetim ücretleri, yatırımcılara vaat edilen ödemeleri karşılamaktan çok uzaktı: SEC'in incelemesine göre 2015-2017 arasında yatırımcılara 14,5 milyon dolar faiz ödenirken, binalardan elde edilen gerçek gelir sadece 3,8 milyon dolardı. Aradaki fark, yeni yatırımcılardan toplanan parayla kapatılıyordu — klasik bir Ponzi (yeni para ile eskiyi ödeme) düzeni. Dahası, mahkeme belgelerine göre aynı binalar birden fazla yatırımcı grubuna ve ayrı bir alacaklıya (Shatar Capital Partners) eş zamanlı teminat olarak gösterilmişti; yani kağıt üzerinde bir mülkün "sahipliği" gerçekte birden fazla kişiye vaat edilmiş durumdaydı. SEC davayı açtığında 900'den fazla kişi toplam 135 milyon doların üzerinde para yatırmıştı; 1.200'den fazla senedin geri ödemesi gecikmiş, biriken borç 75 milyon doları bulmuştu. Mahkeme şirketin varlıklarını dondurdu, bir "receiver" (mahkemenin atadığı mal yöneticisi) atadı ve 120 binadan oluşan portföy tasfiye sürecine girdi; yatırımcıların alacakları yıllarca süren hukuki süreçlerle kısmen geri kazanılabildi.

Yöntem Nasıl İşliyor?

  1. Şirket, gerçek ve somut bir varlığı (kiralık apartman binası) öne çıkararak güven kazanıyor — "hayali" bir yatırım değil, elle tutulur bir mülk var gibi görünüyor.
  2. Getiri oranı piyasa ortalamasının oldukça üzerinde ve "sabit" olarak sunuluyor; oysa kira geliri doğası gereği dalgalıdır, sabit yüksek getiri vaadi kendi başına bir kırmızı bayraktır.
  3. Yeni yatırımcı parası, eski yatırımcılara "kira ödemesi" kisvesi altında aktarılarak sistemin sürdüğü, dışarıdan bakıldığında işleyen bir yatırım gibi göründüğü algısı yaratılıyor.
  4. Aynı mülk, belgeler karmaşıklaştırılarak birden fazla yatırımcıya veya alacaklıya teminat gösteriliyor; yatırımcılar kendi payının tekil ve güvenceli olduğuna inanıyor.
  5. Şirket büyüdükçe daha fazla yeni yatırımcıya ihtiyaç duyuyor; para girişi durduğu an (ekonomik yavaşlama, haber sızması, düzenleyici soruşturma gibi bir tetikleyiciyle) sistem çöküyor.

Türkiye'ye Yansıması

Türkiye'de bu örnekteki gibi SEC tipi bir "emlak senedi" düzenlemesi yaygın değil, ama aynı psikolojik kanca — somut bir gayrimenkul ya da araziye bağlı, sabit ve yüksek "kira/getiri" vaadi — yerli vakalarda da görülüyor. Örneğin İstanbul merkezli bir şebeke, güneş enerjisi tarlası parsellerini aylık sabit kira geliri vaadiyle satmış, 10 ilde 178 milyon TL'lik bir vurguna yol açmıştı (bkz. ilgili vaka). Aradaki ortak nokta, paranın gerçek bir varlıktan değil yeni katılımcılardan geldiği bir sistemdir. Türkiye'de ayrıca lisanssız "gayrimenkul yatırım fonu" ya da "kira garantili daire" vaatleriyle sosyal medyada reklam veren oluşumlara karşı SPK (Sermaye Piyasası Kurulu) düzenli olarak uyarı yayınlıyor; bu tür teklifler yurt dışındaki emlak senedi modellerinin yerli bir türevi sayılabilir. Okurların genel kuralı aynı: kira veya "yatırım getirisi" sabit ve piyasa ortalamasının çok üzerindeyse, o varlığın gerçekten o kadar kazandırıp kazandırmadığını bağımsız olarak sorgulamak gerekir.

Uyarı Sinyalleri

  • Kira ya da yatırım getirisinin "sabit" ve piyasa ortalamasının (konut kiralarında yıllık yüzde 4-8 gibi) çok üzerinde, örneğin yüzde 12-20 olarak vaat edilmesi.
  • Aynı mülkün kaç yatırımcıya "teminat" olarak gösterildiğinin açık ve bağımsız bir sicilde doğrulanamaması.
  • Şirketin, yeni yatırımcı bulma hızına bağlı biçimde büyümesi; eski yatırımcıların parasının ne zaman geldiği sorulduğunda belirsiz, "operasyonel" cevaplar alınması.
  • Mülkün gerçek kira geliri, yönetim giderleri ve boşluk oranı gibi temel rakamların bağımsız bir denetimle paylaşılmaması.
  • Yatırımın tamamının tek bir kişi veya aile tarafından kurulan, dışarıdan bağımsız denetimi olmayan bir şirket üzerinden yürütülmesi.

Nasıl Korunursunuz?

  • Herhangi bir "emlak yatırım senedi" veya "kira garantili daire" teklifinde, mülkün tapu kaydını, mevcut ipotek/teminat durumunu ve kira gelirini bağımsız kaynaklardan (resmi tapu sicili, bağımsız gayrimenkul değerleme raporu) doğrulayın.
  • Şirketin düzenleyici bir kurumda (ABD'de SEC, Türkiye'de SPK) kayıtlı ve denetime açık olup olmadığını kontrol edin; kayıtsız "menkul kıymet" niteliğindeki senetlerden uzak durun.
  • Vaat edilen getiri piyasa ortalamasının çok üzerindeyse, bu rakamın hangi somut gelir kaleminden geldiğini yazılı ve denetlenebilir biçimde isteyin; "güven bize" cevabı yetmez.
  • Parayı yatırmadan önce, aynı şirketin başka yatırımcılarıyla bağımsız olarak (şirketin kendi sunduğu referanslar dışında) görüşmeye çalışın.
  • Erken çıkış yapan yatırımcılara ödeme yapılması, sistemin sağlıklı olduğunun kanıtı değildir; Ponzi düzenlerinde de erken dönemde ödemeler düzenli yapılır.

Kaynaklar

Kaynaklar ve doğrulama: Bu yazı, uluslararası basında ve resmî kurum raporlarında yer alan kamuya açık kaynaklardan derlenmiştir; bağlantılar "Kaynaklar" bölümünde yer alır. Yöntemleri, tarif etmek için değil tanınır kılmak için anlatıyoruz. Yayın ilkelerimiz · Kaynak politikamız

Deneyiminizi Paylaşın

Bu yöntemle karşılaştıysanız deneyiminiz başkalarını koruyabilir. Yorumlar, güvenliğiniz için incelendikten sonra yayımlanır; bağlantı ve telefon numarası içeremez.

Yalnızca takma adınız ve yorumunuz saklanır; e-posta veya kimlik bilgisi istenmez.

Dünyadan Benzer Taktikler