Güvenilir Görünen Şirket Piyasadan Mal Toplayıp Kaçtı: Esnafı Vuran Karşılıksız Çek Tuzağı
İstanbul'da bir market zinciri, tedarikçilerden son haftalarda yüklü mal toplayıp bir gecede kayboldu; çekler karşılıksız çıktı, yüzlerce esnaf mağdur oldu.
Olay
2021 yazında İstanbul'un birçok ilçesinde şubesi bulunan bir market zinciri, bir gecede ortadan kayboldu. Mağazaların kepenkleri indi, merkez ofisin kapısına kilit vuruldu; telefonlara yanıt veren kalmadı. Geride, bu zincire mal veren yüzlerce tedarikçi ve esnaf kaldı.
Mağdurların anlattığı tablo ortaktı: Firma yaklaşık 30 yıllık, bankalar nezdinde referansı olumlu, piyasada "güvenilir" bilinen bir işletmeydi. Tedarikçiler bu güvene dayanarak mal verdi ve karşılığında çek aldı. Vade günü bankaya gidenler tek kuruş tahsil edemedi; çekler karşılıksız çıktı. Yenibosna'da 25 yıldır üretim yapan bir firma, tek başına yaklaşık 93 bin TL'lik malının karşılığını alamadığını anlattı. İddialara göre şirket yöneticileri, kaybolmadan önceki son haftalarda piyasadan olağan dışı yüklü miktarda mal toplamıştı; bazı temkinli firmalar bu ani sipariş artışından şüphelenip mal vermemişti.
Tedarikçiler mağazaların ve ofisin kapısına kadar gidip kimseyi bulamayınca savcılığa başvurdu. Bu vaka, ticarette "uzun süre güven inşa et, sonra tek seferde büyük vurgun yap" olarak özetlenebilecek klasik bir dolandırıcılık kalıbının örneği. Aynı kalıp, sıfırdan kurulan paravan şirketlerde de işliyor: gösterişli bir ofis kiralanıyor, birkaç ay düzgün ödeme yapılıyor, ardından toplu siparişlerle piyasadan mal çekilip şirket bir gecede buharlaşıyor.
Yöntem Nasıl İşliyor?
- Dolandırıcılar ya sıfırdan gösterişli bir şirket kurar (ofis kiralar, tabela asar, birkaç ay düzenli küçük alışverişlerle piyasada isim yapar) ya da bu vakada olduğu gibi köklü ve bilinen bir işletmenin güvenini son dönemde kötüye kullanır.
- Başlangıçta küçük siparişler verilir ve ödemeler kuruşu kuruşuna, zamanında yapılır. Amaç, tedarikçinin risk algısını düşürmek ve referans oluşturmaktır.
- Güven yerleşince siparişler aniden büyütülür: "yeni şube açıyoruz", "büyük ihale aldık", "kampanya dönemi" gibi gerekçelerle toplu mal istenir. Ödeme bu kez peşin değil, ileri vadeli çek ya da senetle yapılır.
- Mallar hızla depolardan çıkarılıp el altından nakde çevrilir. Vade günü gelmeden şirket yetkilileri ortadan kaybolur; çekler karşılıksız çıkar.
- Kancalar: uzun sürede inşa edilmiş güven, "büyük müşteriyi kaçırmama" telaşı ve çevredeki diğer tedarikçilerin de mal veriyor olmasının yarattığı sosyal kanıt.
Uyarı Sinyalleri
- Uzun süredir küçük çalışan bir müşterinin sipariş hacmini kısa sürede olağan dışı biçimde büyütmesi.
- Ödeme şeklinin peşinden ileri vadeli çek ve senede kayması; vadelerin giderek uzaması.
- "Acele edin, başka tedarikçiye geçeriz" baskısıyla teslimatın hızlandırılmak istenmesi.
- Şirket ortaklarının ya da yetkililerinin yakın dönemde değişmiş olması; ciro ile orantısız gösterişli harcamalar.
- Depo ve mağazalarda stokların sessizce eritildiğine dair işaretler; çevrede başka tedarikçilerin de tahsilat sorunu yaşamaya başlaması.
Nasıl Korunursunuz?
- Çek alırken karekodlu çek raporu ve Findeks gibi sistemlerden keşidecinin (çeki yazan şirketin) ödeme geçmişini sorgulayın; tek bir olumlu referansla yetinmeyin.
- Sipariş hacmi aniden büyüyen müşteride teslimatı kademelendirin: yeni parti, önceki partinin tahsilatı yapılmadan çıkmasın.
- Büyük tutarlı satışlarda teminat isteyin (banka teminat mektubu, ipotek, kefalet); "köklü firma, gerek yok" düşüncesi bu tuzağın kapısıdır.
- Şirketin ticaret sicil kayıtlarını, ortaklık yapısındaki son değişiklikleri ve hakkındaki icra takiplerini kontrol edin.
- Sektördeki diğer tedarikçilerle bilgi paylaşın; bu vurgunlar duyulmadan önce genellikle birkaç firma aynı anda şüphelenir.
Dolandırıldıysanız Ne Yapmalısınız?
- Çek karşılıksız çıktığı anda bankadan "karşılıksızdır" işlemi yaptırıp en yakın Cumhuriyet Savcılığına hem karşılıksız çek hem de nitelikli dolandırıcılık şikâyetiyle başvurun.
- İcra takibini gecikmeden başlatın; şirketin ve yetkililerin mal varlığına ihtiyati haciz için avukatınızla görüşün.
- İrsaliye, fatura, sipariş yazışmaları, çek fotokopileri ve tanık bilgilerini eksiksiz saklayın.
- Aynı şirketten alacaklı diğer esnafla birlikte hareket edin; toplu şikâyet, dosyanın örgütlü dolandırıcılık olarak görülmesini kolaylaştırır.
Kaynaklar
Deneyiminizi Paylaşın
Bu yöntemle karşılaştıysanız deneyiminiz başkalarını koruyabilir. Yorumlar, güvenliğiniz için incelendikten sonra yayımlanır; bağlantı ve telefon numarası içeremez.