Afet Sonrası Sahte Bağış Kampanyaları: Yardım Duygusunu Avlayan Küresel Tuzak
Bildirilen zarar: tek tek küçük bağışlarla ilerliyor; 6 Şubat depremleri sonrası yalnızca PayPal'da 100'den fazla şüpheli kampanya tespit edildi
Büyük depremler ve yangınların ardından dakikalar içinde sahte bağış siteleri ve sosyal medya kampanyaları açılıyor; 6 Şubat depremleri bu küresel tuzağın en büyük örneği oldu.
Olay
6 Şubat 2023'te Türkiye ve Suriye'yi vuran depremlerin ardından dünya yardım için seferber olurken, dolandırıcılar da dakikalar içinde harekete geçti. Euronews'in doğrulama ekibi The Cube, felaketin daha ilk günlerinde sosyal medyayı saran sahte bağış hesaplarını ve eski depremlere ait olduğu halde "az önce çekildi" diye paylaşılan videoları tek tek belgeledi. Twitter ve TikTok'ta depremle ilgisi olmayan görüntülerle süslenmiş hesaplar, bağışları kendi PayPal hesaplarına ve kripto cüzdanlarına yönlendiriyordu; kimisi canlı yayın açıp platformların "hediye" özelliğiyle para topluyordu. Bir örnek olarak, depremden haftalar önce açılmış sahte bir "yardım" hesabı, askıya alınana kadar 20 bin dolarlık hedefinin 900 dolarını toplamayı başarmıştı. Kızılhaç'ın adını ve logosunu izinsiz kullanan sahte bağış siteleri kuruldu; ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC) resmi uyarı yayımladı.
Bu tablo depremle sınırlı değil: Maui yangınları, Kanada orman yangınları ve büyük kasırgaların ardından da aynı senaryo tekrarlandı. Afet dolandırıcılığı, insanlığın en güçlü duygularından birini — acıyı paylaşma ve yardım etme isteğini — sistematik biçimde istismar eden küresel bir suç modeli haline geldi.
Yöntem Nasıl İşliyor?
- Hız: Afet haberinin yayılmasıyla birlikte alan adları, sosyal medya hesapları ve bağış sayfaları saatler içinde açılır; hatta bazı hesaplar "sezon öncesi" hazırlanıp bekletilir.
- Duygusal bombardıman: En sarsıcı fotoğraf ve videolar — çoğu eski ya da ilgisiz — düşünmeye fırsat bırakmadan bağışa itmek için kullanılır.
- Taklit: Tanınmış yardım kuruluşlarının adı, logosu ve görselleri kopyalanır; alan adında tek harf oynanır.
- İzi zor ödeme kanalları: Bağış, kişisel PayPal hesaplarına, IBAN'lara veya kripto cüzdanlarına istenir; resmî kuruluşlar ise kurumsal kanallar kullanır.
- Doğrudan ulaşma: Sahte kampanyalar e-posta ve özel mesajla tek tek kişilere gider; gerçek yardım kuruluşları bireyleri mesajla kovalamaz.
Psikolojik kancalar: acil yardım duygusu, kolektif üzüntü ve suçluluk, "herkes veriyor" sosyal baskısı ve küçük tutarların sorgulanmadan gönderilmesi.
Türkiye'ye Yansıması
Bu taktiğin en büyük sahnesi bizzat Türkiye oldu: 6 Şubat depremlerinde hem yurt dışındaki bağışçılar hem Türkiye'deki vatandaşlar sahte kampanyaların hedefiydi. Deprem, sel ve yangın haberlerinin ardından WhatsApp gruplarında dolaşan IBAN'lı yardım çağrıları, sahte SMS bağış kodları ve tanınmış derneklerin adını kullanan siteler artık her afette görülüyor. Bu tuzak, manevi istismar kategorisinde belgelediğimiz mekanizmanın kitlesel hali: nasıl Adana'daki sahte hoca vakasında çaresizlik duygusu paraya çevrildiyse, burada da milyonların yardım duygusu gelire dönüştürülüyor. Bağış SMS'i görünümlü bağlantılar ayrıca oltalama riski taşıdığından, bilinmeyen numaradan gelen her "bağış linki"ne şüpheyle yaklaşılmalı.
Uyarı Sinyalleri
- Afetten hemen sonra açılmış, geçmişi olmayan sosyal medya hesaplarından bağış çağrıları.
- Kişisel IBAN, PayPal hesabı veya kripto cüzdan adresine bağış talebi.
- Tanınmış kuruluş adının yazımında küçük oynamalar, bozuk Türkçe veya otomatik çeviri kokan metinler.
- Özel mesajla, e-postayla ya da telefonla doğrudan size ulaşan "yardım kuruluşları".
- Kampanya sahibinin kim olduğunun, toplanan paranın nasıl kullanılacağının belirsiz olması.
Nasıl Korunursunuz?
- Bağışınızı yalnızca bilinen kuruluşların resmî siteleri üzerinden yapın; adresi tıklayarak değil, tarayıcıya kendiniz yazarak gidin.
- Türkiye'de AFAD, Kızılay ve AHBAP gibi kuruluşların resmî SMS kodları ve hesap numaraları kendi sitelerinde yayımlanır; başka kaynaktan gelen numaraya güvenmeyin.
- Sosyal medyadaki bireysel kampanyalarda, kampanyayı açan kişinin kimliğini ve parayı nasıl ulaştıracağını doğrulayamıyorsanız bağış yapmayın.
- Bağış görseli gördüğünüzde ters görsel arama yaparak fotoğrafın gerçekten o afete ait olup olmadığını kontrol edebilirsiniz.
- SMS veya e-postayla gelen bağış bağlantılarına tıklamayın; bunlar bağış toplamasa bile kart bilgilerinizi çalmak için kurulmuş olabilir.
- Sahte kampanya tespit ettiğinizde platforma bildirin; Türkiye'de savcılığa veya ihbarweb.org.tr üzerinden siber suç birimlerine iletebilirsiniz. Erken ihbar, başkalarının parasını kurtarır.
Kaynaklar
Deneyiminizi Paylaşın
Bu yöntemle karşılaştıysanız deneyiminiz başkalarını koruyabilir. Yorumlar, güvenliğiniz için incelendikten sonra yayımlanır; bağlantı ve telefon numarası içeremez.